Erich Geldner

Dzieła architekta:
- przebudowa domu handlowego Herrmann & Vogel, Hrnčířská 282/1 a 121/3, Opawa-Město, 1928
- willa Franza i Olgi Koschatka, Gudrichova 1393/26, Opawa-Předměstí, 1925–⁠1926
- adaptacja domu handlowego Bernharda Hupperta, Hrnčířská 270/10 a 271/12, Opawa-Město, 1928–⁠1929
- przebudowa klasztoru Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia III Zakonu św. Franciszka, Kylešovská, Opawa-Předměstí, 1928–⁠1929
- podstacja trakcyjna, Rybí trh, Opawa-Město, 1929–⁠1931
- przebudowa domu handlowego J. Stankiego oraz dobudowa hali produkcyjnej i magazynu, náměstí Republiky 198/2, Opawa-Předměstí, 1930
- drukarnia Drechslera, sady Svobody 448/4, Opawa-Město, 1930
- willa Ernsta i Herminy Gebauer, Hradecká 1815/52, Opawa-Předměstí, 1931
- adaptacja domu Gustava Schäffnera, Horní náměstí 151/30, Opawa-Město, 1931 (wyburzony)
- kompleks domów, Rybova 1873/14, 1778/15, 1832/18, 1515/20, 1779/22, Opawa-Předměstí, 1926–⁠1932
- kompleks domów, Sluneční 1988/11, 1989/13, 2013/15, 2037/17, Opawa-Předměstí, 1936–⁠1938
- dom mieszkalny Gustava i Josefiny Theiner, Rooseveltova 1940/33, Opawa-Předměstí, 1934
- domy mieszkalne, Stojanova 2031/7, 2015/9, Opawa-Předměstí, 1937
- domy czynszowe, Jurečkova 20/2032, Rooseveltova 2016/15, 2027/17, Opawa-Předměstí, 1937–⁠1938
- dom czynszowy, Hany Kvapilovej 2121/16, 2073/16a, Opawa-Předměstí, 1937
- willa Karla i Mizzi Steuer, Heydukova 2084/5, Opawa-Předměstí, 1938–⁠1939
- dom mieszkalny Guido Malego, Lidická 723/3, Opawa-Předměstí, prawdopodobnie 1938

Erich urodził się w rodzinie opawskiego budowniczego Aloisa Geldnera i jego żony Marii Geldner, z domu Brumovská. W latach 1910–⁠1918 studiował technikę w Wiedniu, jednak nauka była przerywana służbą wojskową (1909–⁠1910, 1914–⁠1918). W 1921 roku ożenił się w Opawie z Elsą Lindner (1897–⁠1988), córką żydowskiego kupca Leopolda Lindnera, jednak małżeństwo pozostało bezdzietne. Po studiach Geldner pracował w rodzinnej firmie budowlanej, której kierownictwo przejął po śmierci ojca w 1923 roku, a w 1925 został jej jedynym właścicielem. Mieszkał w domu nr 432 w dzielnicy Jaktařské předměstí. Był twórczym architektem, ale jego firma często realizowała też zlecenia władz miejskich oraz projekty innych architektów. Do najważniejszych realizacji należy zaliczyć przebudowę domu towarowego Breda & Weinstein według projektu Leopolda Bauera (1927–⁠1929), dom Erwina i Fritza Käufler przy ulicy Dolní schody 8 zaprojektowany przez syna Bauera, Haralda (1931–⁠1933), szkołę pielęgniarską Franciscaneum według projektu Karla Gottwalda (1928–⁠1930), własną willę (1929–⁠1930), willę Hansa Kalitty (1927) czy budynek śląskiego związku działkowców przy ul. Hradecká 51, również projektu Gottwalda. Kilkakrotnie współpracował też z Otto Reichnerem (kąpielisko miejskie, 1929–⁠1931, willa Augusta i Ericha Lassmann, 1931–⁠1932, kawiarnia Niedermeyera, 1933). Jego pierwszym projektem architektonicznym była prawdopodobnie adaptacja domu Wladimira Demela (Tyršova 20), w którym wówczas mieszkał. Do projektowania domów mieszkalnych wracał również później – warto wymienić m.in. willę Olgę dla inż. Franza Koschatki (1926), willę dla dyrektora Ernsta Gebauera przy ulicy Hradecká 52 (1931), dom mieszkalny państwa Theiner przy ul. Roosevelta 33 (1934), kompleks budynków mieszkalnych przy ulicach Rybová (nr 14, 16, 18, 20, 22, 24) i Sluneční (nr 11, 13, 15, 17) w dzielnicy Nová Jaktař (1931–⁠1936), a także niezrealizowaną willę dla Waltera i Elsy Zohner, czy bliźniaczą willę Freissler–Weisshuhn. Projektował również obiekty techniczne, takie jak drukarnia Drechslera w parku sady Svobody (1930), podstacja trakcyjna na Rybí trh (1929–⁠1931), rozbudowa hali produkcyjnej firmy J.
Stanke przy náměstí Rapubliky 2 (1930), niezrealizowany budynek fabryki rowerów i maszyn do szycia tej samej firmy oraz kompleks garaży G. Günthera (1935). Zwłaszcza w drugiej połowie lat 20. Geldner zajmował się również przebudową fasad i lokali handlowych na parterach historycznych kamienic w centrum miasta, z których większość, poza nielicznymi wyjątkami, nie zachowała się. Wspomnieć możemy adaptacje domów Karla Steuera (Horní náměstí 27), Gustava Schäffnera (Horní náměstí 30 – wyburzony), Paula Weinkopfa (Horní náměstí 11 – rozebrany), kawiarni Hansela (Horní náměstí 37 – wyburzony) i sąsiedniego domu handlowego Girscheka (Horní náměstí 38), przy którego renowacji wykorzystał nowo odkryte renesansowe sgraffito, a także rekonstrukcję i rozbudowę domu handlowego Herrmann i Vogel (Hrnčířská 1 i 3) oraz adaptację domu handlowego Huppert (Hrnčířská 10 i 12). Do wspomnianych przebudów starszych budynków należy także zaliczyć wbudowanie dwóch biur na poddaszu zachodniego skrzydła Izby Handlowo-Rzemieślniczej wraz z przebudową dachu i dodaniem lukarny (Nádražní okruh, 1931, 1936) oraz przebudowę klasztoru Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia III Zakonu św. Franciszka przy ulicy Kylešovská (1928–⁠1929). Erich Geldner angażował się również w życie społeczne, był członkiem Spółdzielni Handlowej Budownictwa Śląskiego, działał jako biegły sądowy i rzeczoznawca. Był także aktywny politycznie i z ramienia niemieckich demokratów zasiadał w miejskiej komisji regulacyjnej. Aby móc nadal prowadzić firmę, ale przede wszystkim by chronić swoją żonę pochodzenia żydowskiego, w czasie okupacji wstąpił do SdP i formalnie rozwiódł się z Elsą, jednak przez całą wojnę potajemnie wspierał ją finansowo. W tym czasie na stanowisko kierownicze w firmie został wprowadzony lojalny Viktor Götzl, pod pretekstem, że jest to firma żydowska. Po wojnie Geldner został początkowo internowany w obozie pracy, gdzie pełnił funkcję kierownika biura technicznego i opracowywał plany obozowych baraków. Dzięki świadectwu żony, która wróciła z emigracji (ukrywała się pod fałszywym nazwiskiem w Budapeszcie) i udokumentowała jego działalność antyfaszystowską, nie został objęty wysiedleniem i mógł pozostać w Opawie. W 1950 roku odzyskał obywatelstwo, jednak jego firma została już w 1945 objęta zarządem państwowym (zarządca narodowy Ludvík Žídek, budowniczy i architekt), w 1948 natomiast włączona do Czechosłowackich Zakładów Budowlanych, przedsiębiorstwa państwowego w Pradze, oddział budownictwa naziemnego w Opawie, a w 1951 roku zlikwidowana. W Czechosłowackich Zakładach Budowlanych Geldner pracował później jako projektant. Styl architektoniczny Ericha Geldnera ewoluował od inspiracji historyzmem w początkowym okresie twórczości, przez dekoratywizm i niemiecki regionalizm odwołujący się do tzw. poetyki ojczyzny (Heimatstil) w latach 20., aż po nowoczesny racjonalizm i Nową Rzeczowość, które charakteryzowały niektóre z jego projektów z lat 30. Jego projekty domów i willi, odpowiadające opawskiej klasie średniej, często inspirowane były wiedeńską secesją i neobiedermeierem oraz wyróżniały się wspólnymi cechami, takimi jak dachy czterospadowe, cylindryczne ryzality czy antykizujące kolumny.

RR