O obiekcie
Oprócz wzgórza Kylešovický kopec, gdzie po 1918 roku gwałtownie zaczęła się rozwijać zabudowa willowa, kolejną częścią Opawy przeznaczoną pod budownictwo mieszkaniowe był teren na południowy zachód od centrum miasta, pomiędzy ulicami Otická, Olomoucká a obecną Englišova. Impulsem do rozszerzenia miasta w tym kierunku była budowa Szkoły Rolniczej im. Masaryka wraz z przyległym kompleksem Państwowej Rolniczej Stacji Badawczej (Purkyňova 12). Dzielnica ta powstała na dawnych gruntach Zakonu Rycerzy Niemieckich zwanych Komenda, które zostały przejęte w ramach reformy rolnej, a ich nazwa przeszła na całą nową część miasta. Jej centrum stanowiła obecna ulica Englišova, wówczas Kommendeweg. Zabudowa Komendy nie wyróżniała się szczególnie architektonicznie – w większości były to zwyczajne, miejscami wręcz typowe realizacje lokalnych firm budowlanych, choć znalazło się tu kilka budynków o indywidualnym charakterze. Jednym z nich była willa opawskiego architekta Johanna (Hansa) Kalitty, nazwana Trautesheim („Przytulny dom”), którą właściciel sam zaprojektował i zlecił jej budowę firmie Ericha Geldnera przy ulicy Holteiova (obecnie Gogolova). Wolno stojący, jednopiętrowy budynek z użytkowym poddaszem i dachem mansardowym jest ucieleśnieniem swojej nazwy. Począwszy od rzutów w kształcie motyla, które determinują układ wnętrz, poprzez barokizującą bryłę podzieloną półkolistymi i prostokątnymi ryzalitami, aż po detale – wieżyczkę z dachem dzwonowatym, okna o różnych kształtach i rozmiarach, drewniane okiennice czy medalion z malowidłem figuralnym. Fasada pokryta tynkiem strukturalny kontrastuje z gładko otynkowanymi, półkoliście zakończonymi płaszczyznami wokół prostokątnych okien. Główne wejście z wysuniętymi schodami ze sztucznego kamienia mieści się w półkolistym ryzalicie z dzwonowatym daszkiem na osi elewacji frontowej, zwróconej na północ. Półkoliście zamknięty portal wejściowy jest obramowany pilastrami ze stylizowanymi głowicami liściastymi i trzonami dekorowanymi motywem rombu, a jednoskrzydłowe, drewniane drzwi są oryginalne, wraz z dekoracyjną kratą. Podobne kraty zdobią okienka piwniczne. Również od strony południowej, wychodzącej na ogród, wysuwa się półkolisty ryzalit z attyką i dachem mansardowym. Elewację wschodnią zdobi owalny malowany medalion z motywem tańczącej kobiety. Oryginalne są miedziane rynny z kunsztownie wykonanymi detalami zbieraczy. Wewnętrzny układ przestrzenny całkowicie podporządkowany jest nietypowemu, „motylemu” rzutowi budynku. „Ciałem” jest westybul z klatką schodową w półwalcowym północnym ryzalicie oraz ośmiokątna hala, z której dostępne są pomieszczenia tworzące „skrzydła” – na parterze w części wschodniej salon i sypialnia, w części zachodniej jadalnia i kuchnia z niezbędnym zapleczem. „Głowę” w południowym ryzalicie stanowi owalny salon na parterze, otwarty na pokój dzienny i jadalnię przeszklonymi ściankami działowymi, które umożliwiały połączenie pomieszczeń. Jego odpowiednikiem na poddaszu był gabinet architekta. Pozostałą część poddasza zajmowało mniejsze mieszkanie.
Wnętrze jest niemal całkowicie zachowane – z kasetonowym stropem, kaflowymi piecami z kutymi z brązu drzwiczkami, witrażowym okienkiem z siedzącą postacią kobiecą oraz oryginalnymi skrzydłami drzwiowymi. Bezpośrednie otoczenie willi miało pierwotnie charakter parkowy – ogród z kwiatowymi rabatami, płaczącymi wierzbami i trzema gatunkami iglaków rozmieszczonymi symetrycznie wokół granic działki otoczony był żywopłotem z ligustru. Miejsce to jednak nie służyło rekreacji – jego głównym celem było dopełnienie wyglądu i charakteru domu usytuowanego w eksponowanym miejscu. Po 1945 roku na willę nałożono zarząd przymusowy, później miała kilku prywatnych właścicieli. W latach 60. wybudowano garaż, a w latach 80. – szklarnię. Willa Kalitty jest wartościowym przykładem architektury wywodzącej się z dekoratywizmu i wykorzystującej jeszcze elementy przedwojennego neobiedermeieru. Równocześnie – w kontrze do rozwijającego się już wówczas funkcjonalizmu i Nowej Rzeczowości – stanowi świadectwo pewnego konserwatyzmu, zarówno autora, jak i ówczesnej Opawy.
RR
