O obiekcie
Opawscy kupcy Max Breda i David Weinstein wybrali na siedzibę swojej firmy, założonej w 1898 roku, kamienicę należącą do stowarzyszenia opawskich browarników przy ówczesnym náměstí Františka Josefa 11 (obecnie náměstí Republiky). Budynek stał w eksponowanej lokalizacji, w nowo tworzącym się centrum handlowo-komunikacyjnym na obrzeżach śródmieścia. Opawa w tym miejscu zaczynała rozrastać się w kierunku Karniowa (cz. Krnov) i Ołomuńca (cz. Olomouc), a po rozebraniu bramy – Jaktářská brana w latach 30. XIX wieku otworzyła się przestrzeń łącząca historyczne centrum miasta z przedmieściem. Od XVI wieku istniał tu browar ze słodownią (w miejscu dzisiejszej kasy oszczędnościowej), który w 1824 roku przeniesiono na teren dawnego cmentarza morowego. Plac, który aż do 1877 roku nosił nazwę Senný trh, zaczął się kształtować dopiero po rozbiórce murów i bramy. W 1847 roku po północnej stronie placu wzniesiono koszary. W latach 60. i 70. XIX wieku plac został zabudowany trzy- i czterokondygnacyjnymi kamienicami oraz kilkoma obiektami publicznymi (Miejska Kasa Oszczędnościowa 1898–1901, dowództwo wojskowe 1908–1914). Wybrana kamienica była dwupiętrowa, z prostą klasycystyczną fasadą. Na parterze mieścił się duży lokal handlowy, magazyny i mieszkanie dwupokojowe, a na obu piętrach znajdowały się kolejne mieszkania. Sklep „Breda & Weinstein” zajmował początkowo tylko prawą część parteru, z trzema witrynami i wejściem przez przeszklone, dwuskrzydłowe drzwi. Początkowo kupcy wynajmowali budynek, w 1911 roku kupili go, a rok później przeprowadzono przebudowę według projektu Juliusa Lundwalla. Dodano wówczas trzecie piętro, dokonano zmian w układzie wnętrz, a na dziedzińcu powstała trzykondygnacyjna oficyna. W 1917 David Weinstein (Max Breda zmarł w 1914 roku) dokupił sąsiednią kamienicę nr 9/10. Już wówczas planował większą przebudowę, do której przystąpił w 1925 roku. Początkowo rozważał jedynie częściową adaptację istniejącego domu towarowego, plany przygotował wówczas budowniczy z Ostrawy František Grossmann, jednak okazało się, że budynek nie spełnia nowoczesnych wymogów, a poprawa była możliwa tylko poprzez całkowitą przebudowę. Pierwszy projekt kompleksu domu towarowego i administracji opawskiego browaru opracował w 1926 roku wiedeński architekt Hugo Gorge. Choć jego propozycja nie odpowiadała Weinsteinowi, ustalono już wtedy podstawową koncepcję i układ funkcjonalny, które zasadniczo nie uległy zmianie. Starszy dom towarowy (nr 11) miał zostać w dużej części zachowany, ale nadbudowany o jedno piętro, a w miejscu kamienicy nr 9/10 miała powstać nowa część, połączona z istniejącym budynkiem. Nad takim rozwiązaniem pracował także kolejny architekt, Otto Reichner z Opawy, w lutym 1927 roku, lecz i jego projekt odrzucono. W tym czasie David Weinstein prowadził już rozmowy z wiedeńskim architektem i pochodzącym z Karniowa – Leopoldem Bauerem, którego twórczość znał dzięki członkostwu w opawskiej Izbie Handlowej i Rzemieślniczej (budynek izby Bauer zaprojektował w 1906 roku) oraz w radzie nadzorczej sanatorium Priessnitza w Gräfenbergu (powstało według projektu Bauera w latach 1908–1910). W 1927 roku Leopold Bauer zaprojektował jedną ze swoich najważniejszych realizacji i mimo komplikacji zachował część starego domu towarowego. Do dziś mamy cztery kondygnacje prawej części budynku, częściowo z pierwotnym układem (pasaż i przyległe pomieszczenia, dawny lokal sprzedażowy w drugiej suterenie z klatką schodową) i detalami, takimi jak para witraży na parterze czy regały w piwnicy. Do tej części dobudowano w miejscu rozebranej kamienicy nr 9/10 żelbetowy
szkielet uzupełniony murem. W pięciokondygnacyjnym gmachu domu towarowego powierzchnie handlowe zajmowały dwa pierwsze piętra i jedną z dwóch suteren, a w wyższych kondygnacjach mieściło się zaplecze techniczne i fabryka odzieży. Centralnym punktem układu była półkolista, dwukondygnacyjna hala z monumentalnymi półkolistymi schodami i galerią, przykryta kopułą z żelbetowych żeber z wypełnieniem z betonu zbrojonego włóknem szklanym. Do hali prowadził pasaż z placu (częściowo wykorzystujący pasaż powstały podczas adaptacji z 1923 roku) oraz diagonalny korytarz z drugiego wejścia w narożu. Galeria na półpiętrze była obramowana drewnianymi witrynami przeznaczonymi do prezentacji drobnego towaru. Wszystkie kondygnacje były otwarte, podzielone jedynie żelbetowymi słupami. Poszczególne piętra łączyła główna trójbiegowa klatka schodowa znajdująca się w środkowej części budynku oraz schody boczne od ulicy Pivovarská; schody pod kopułą prowadziły tylko do pierwszej sutereny, na parter i półpiętro. Oba budynki otrzymały jednolitą fasadę. W przeciwieństwie do ówczesnego funkcjonalizmu Bauer nie przeszklił żelbetowego szkieletu, lecz „opakował” go masywnym murem z regularnym rytmem prostokątnych okien, rozdzielonych przyporami wchodzącymi w strefę gzymsu lunetowy. Parter podzielono dużymi prostokątnymi witrynami, nad którymi biegł szeroki fryz z nazwą firmy. Budowa trwała od września 1927 do grudnia 1928 roku, a prace wykończeniowe we wnętrzach kontynuowano jeszcze w latach 1929–1930. Kierownictwo budowy powierzono architektowi Otto Reichnerowi, prace wykonawcze realizowała firma Ericha Geldnera, konstrukcje żelbetowe firma Ed. Ast & Co. Kratę przy głównym wejściu wykonał Ludwig Blucha z Opawy, autorem artystycznych witraży był F. Lucke z Jablonca nad Nysą oraz firma J. Lötz Witwe z Klášterskiego Mlýna. Dom towarowy działał przez cały czas trwania budowy. Leopold Bauer stworzył obiekt inspirowany niemieckim ekspresjonizmem (Chilehaus w Hamburgu autorstwa Fritza Högera) oraz amerykańską architekturą tzw. szkoły chicagowskiej (budynki Louisa Sullivana). Od historyzującego stylu, preferowanego przed I wojną światową, Bauer przeszedł do prostszego i skromniejszego wyrazu opartego na funkcji i konstrukcji. Dekoracyjność ograniczył do detali – fontanny i kraty w pasażu, witraży, neonowych szyldów. Na wygląd domu towarowego wpłynęła kultura amerykańska, będąca wówczas symbolem nowoczesności i światowości. W latach 1959–1964 dom towarowy zmodernizowano i przystosowano do sprzedaży w systemie samoobsługowym, co wymagało zmiany układu wnętrz. Na parterze poszerzono pasaż, a w miejscu starych schodów za arkadami wzniesiono nową, trójbiegową klatkę schodową z windą, obłożoną marmurem rumuńskim. Powierzchnie handlowe urządzono także na 3. i 4. piętrze, a wszystkie wnętrza zmodernizowano w ówczesnym stylu “brukselskim”. Do tylnej części dobudowano piąte piętro. Kolejne zmiany miały miejsce w 1998 roku, kiedy – mimo sprzeciwu konserwatorów – połączono dom towarowy z sąsiednim browarem pasażem na parterze i przejściami na innych kondygnacjach. Po pożarze w 2004 roku budynek odnowiono, ale w 2012 został zamknięty. W 2024 roku kupiło go miasto Opawa, które planuje jego remont i dalsze wykorzystanie.
RR
