Kąpielisko miejskie

O obiekcie

Od XIX wieku do istotnych elementów życia codziennego i higieny należały kąpiele w łaźniach, sporty wodne i pływanie. Mieszkańcy miast korzystali z kąpieli głównie w łaźniach miejskich, ponieważ łazienka jako samodzielne pomieszczenie w mieszkaniu zaczęła się pojawiać dopiero od drugiej połowy XIX wieku i aż do połowy ubiegłego stulecia stanowiła wyposażenie mieszkań warstw wyższych i średnich. Opawa założyła męską pływalnię na młynówce już w 1875 roku. Pływalnia ta została pod koniec XIX wieku zastąpiona osobnym kąpieliskiem przy ulicy Rybářská, zlikwidowanym dopiero po wybudowaniu nowoczesnej miejskiej pływalni. W 1929 roku miasto ogłosiło międzynarodowy konkurs na projekt miejskich odkrytych łaźni przy kanale miejskim, w sąsiedztwie parku miejskiego, które mogłyby pomieścić 3 000 osób. Opawa zamierzała w ten sposób wzmocnić swój wizerunek jako miasta rezydencjonalnego z nowoczesnym zapleczem rekreacyjnym, sportowym i sanitarnym. Pierwsze miejsce zdobył opawski architekt Otto Reichner za projekt pod hasłem „Für Heute und Morgen”. Drugą nagrodę otrzymał architekt z Drezna Hans Vassak, trzecią wiedeński architekt pochodzący z Ołomuńca (cz. Olomouc) Jacques Groag, a wyróżnienie trafiło do innego ołomunieckiego architekta i ucznia Adolfa Loosa, Paula Engelmanna. Projekt Reichnera otrzymał najwyższą ocenę, ponieważ autor zdołał w nim połączyć surowość Nowej Rzeczowości z formami dekoratywizmu oraz emocjonalnością ekspresjonizmu, spełniając tym samym oczekiwania władz miasta i jury. Całości nadał symetryczny układ w duchu nowoczesnego klasycyzmu. W przypadku budynku głównego wyraziło się to symetrycznym rozplanowaniem, a w dekoracji podziałem elewacji filarami z surowej cegły przechodzącymi w lizeny. Akcentem dekoracyjny był także profilowany gzyms koronujący oraz treliaże w górnej części budowli. Te liniowe elementy wyznaczały oszczędne płaszczyzny ścian pokrytych tynkiem kamyczkowym, bądź też porządkowały sylwetę obiektu. Nastrój kąpieliska poetycko dopełniała marynistyczna estetyka metalowych balustrad i innych detali, nawiązująca do fascynacji portami i nowoczesnymi parowcami. Świat wodny Reichner wzbogacił o linie balkonów, rurowych balustrad oraz żelbetowych ram drugiego piętra, gdzie znajdował się taras z pokojami na wynajem. Podobną stylistykę Reichner zastosował kilka lat później w projekcie restauracji Kamélie w Żylinie, gdzie analogiczne motywy żelbetowej konstrukcji i rurowych balustrad posłużyły do stworzenia pawilonu letniej restauracji wkomponowanej w park. Główny budynek opawskiego kąpieliska mieści na parterze punkty sprzedaży i prosto urządzone przebieralnie z ławkami i zamykanymi drewnianymi szafkami osobistymi. Na piętrze znajduje się kawiarnia z odrestaurowaną dekoracyjną polichromią oraz replikami mebli rurowych w jasnym pomieszczeniu zwróconym w stronę basenu o długości 100 i szerokości 25 metrów z wieżami do skoków. Na dachu zaplanowano przestrzeń służącą kąpielom słonecznym oraz miejsca przeznaczone dla nudystów. Częścią górnego „pokładu” są wspomniane już prosto umeblowane pokoje do wynajęcia.
Uroczyste otwarcie kąpieliska odbyło się w niedzielę 28 czerwca 1931 roku i zapaleni pływacy po raz pierwszy mogli popływać w basenie tego nowoczesnego obiektu sportowego. Można było też
podziwiać samą budowlę i rozplanowanie powierzchni wodnych: 50-metrowy basen dla pływaków, przyległy basen dla niepływających oraz owalny brodzik dla dzieci. Ostatni z wymienionych Reichner wzbogacił ekspresyjną rzeźbą wodnika z marmuru supíkovickiego autorstwa śląskiego rzeźbiarza Josefa Obetha. Początkowy zamysł był jednak o wiele bardziej ambitny. Kompleks sportowy miał obejmować także korty tenisowe z klubem oraz parkiet do tańca, ale kryzys gospodarczy nie pozwolił na realizację całości planu. Teren kąpieliska był w późniejszym czasie wielokrotnie zmieniany pod względem użytkowym, miała też miejsce rozbiórka pawilonu muzycznego. Dopiero prace konserwatorskie w latach 2006–⁠2007 według projektu Slezské projektové společnosti a.s. i architekta Petra Šmarda przywróciły kąpielisku w dużej mierze jego pierwotny charakter i jednocześnie umożliwiły modernizację zaplecza technicznego. Między basenami a budynkiem wejściowym odtworzono też wyburzony wcześniej pawilon muzyczny. Znajdująca się po drugiej stronie wieża do skoków nie pełni już dziś swojej funkcji. Niestety w połowie września 2024 roku kąpielisko zostało poważnie zniszczone przez ekstremalną powódź, która dotknęła znaczną część Śląska, w tym Opawę. Zniszczeniu uległ budynek główny, jego wyposażenie, a także infrastruktura techniczna związana z funkcjonowaniem kąpieliska. Obecnie trwa kompleksowy remont tego zabytkowego obiektu. Mimo to, od końca maja 2025 roku kąpielisko jest dostępne, choć prace remontowe będą kontynuowane również w trakcie sezonu, aby zakończyć renowację do końca bieżącego roku.


MSt

Literatura

  • Jaromíra Knapíková – Zdeněk Kravar, Opavský uličník, Opava 2017, s. 79.
  • Martin Pelc, Struktury opavského sportu 1850–⁠1938, Opava 2009, s. 100–105.
  • Romana Rosová – Martin Strakoš (eds.), Průvodce architekturou Opavy, Ostrava 2011, s. 140–141.
  • Martin Strakoš – Romana Rosová – Roman Polášek, Opavské interiéry, Ostrava 2014, s. 180–183.
  • Pavel Šopák (ed.), Slunce – voda – vzduch. Pamětní list k rekonstrukci hlavní budovy městského koupaliště v Opavě, Opava 2007.
  • Vladimír Šlapeta – Jindřich Vybíral – Pavel Zatloukal, Opavská architektura let 1850–⁠1950, Umění 34, 1986, s. 235.
  • Jindřich Vybíral, Opavská architektura v letech 1930–⁠1938, Časopis Slezského muzea, série B – vědy historické, 36, 1987, s. 167–168.