Przebudowa Szpitala św. Elżbiety Zakonu Rycerzy Niemieckich (szpital U Rycerzy)

O obiekcie

Na przełomie lat 30. i 40. XIX wieku Zakon Rycerzy Niemieckich na południowo-zachodnim skraju centrum miasta, niedaleko budynku konwentu na ulicy Rybí trh, zaczął budować kompleks zakonny. Najpierw, w latach 1838–⁠1839, powstała klasztorna szkoła elementarna, usytuowana w miejscu dawnego parchamu i starego warsztatu ciesielskiego (Beethovenova 179/2). Po reaktywacji żeńskiej gałęzi zakonu w 1841 roku, naprzeciw wzniesiono dwukondygnacyjny budynek klasztorny z kaplicą św. Krzyża (Beethovenova 235/1). Budynek ten przylegał do Szpitala Heidericha, powstałego z dawnego klasztoru franciszkanów (Ostrožná 234/42), w którym posługiwały siostry zakonne. W 1883 roku zakon dobudował usytuowany na północny wschód od konwentu, w miejscu dawnej słodowni – Velká sladovna, jednopiętrowy budynek szpitala zakonnego dla 45 ubogich pacjentów, który w 1903 roku połączono z klasztorem dwukondygnacyjnym skrzydłem z przejazdem. W 1914 roku do budynku dobudowano parterową przychodnię. Po I wojnie światowej szpital nie był już w stanie zaspokoić potrzeb pacjentów ani spełniać wymogów stawianych nowoczesnej opiece medycznej, dlatego zakon zlecił opracowanie projektu rozbudowy i modernizacji istniejącego gmachu opawskiej firmie budowlanej Karl Werner & Gustav Purde. W ramach adaptacji nadbudowano drugie piętro, dobudowano nowy obiekt od strony ulicy Popská oraz włączono sąsiedni dom czynszowy z 1904 roku. Wszystkie trzy części ujednolicono nowymi elewacjami z których północna, frontowa nawiązywała do tradycyjnej kompozycji z pasową rustyką na parterze, podwyższonym ryzalitem wejściowym, gzymsami i piętrem attykowym z oknami okrągłymi. Natomiast południowa elewacja, od strony ogrodu, z otwartymi balkonami o stalowej konstrukcji, była już utrzymana w duchu Nowej Rzeczowości. Główne wejście z masywnym zadaszeniem wspartym na wspornikach umieszczono od strony ulicy Popská, a drzwi otwierano elektrycznie z portierni. Dawne wejście od ulicy Školní (obecnie Matiční) prowadziło do części kuchennej. Układ funkcjonalny zaplanowano tak, aby sale chorych i pokoje dzienne były zlokalizowane od południa i zwrócone w stronę ogrodu szpitalnego i klasztornego, natomiast zaplecze, w tym sale operacyjne, umieszczono w północnym skrzydle od strony ulicy. Pojemność szpitala wzrosła do 130 pacjentów, dla których przeznaczono 40 pokoi jedno- do pięcioosobowych na pierwszym i drugim piętrze, z których niemal wszystkie miały bezpośrednie wyjście na balkon. Ciekawostką były szafy ubraniowe i szafki na bieliznę wbudowane w ściany działowe oraz zamontowane w pokojach umywalki z ciepłą i zimną wodą. Na parterze znajdowały się przychodnie oferujące bezpłatne leczenie i diagnostykę chorób oczu, uszu, nosa i gardła oraz nowoczesna pracownia rentgenowska do badań narządów wewnętrznych i radioterapii, obok której mieścił się gabinet diatermii (leczenie prądem elektrycznym i lampą kwarcową); lekarze mieli także do dyspozycji dwa najnowocześniejsze laboratoria. Równie nowoczesne było zaplecze kuchenne. Na pierwszym piętrze od strony ulicy umieszczono sale operacyjne, gabinety zabiegowe i pomieszczenia sterylizacji z najnowocześniejszym wyposażeniem, a także salę porodową z oddziałem noworodkowym. Na drugim piętrze znajdowały się pokoje lekarzy, apteka i kaplica szpitalna z malowidłami opawskiego malarza Adolfa Zdrazily. Na poddaszu urządzono dwa otwarte salony oraz internat pracowniczy na 20 łóżek, a w suterenie znajdowały się wanny do leczniczych kąpieli borowinowych i węglowych oraz nowoczesna pralnia. Powstał w ten sposób najnowocześniejszy w kraju szpital, w pełni
zelektryfikowany, wyposażony w telefony i parowe ogrzewanie wodne, niskociśnieniowe oraz wysokociśnieniowe.
W latach 2010–⁠2011 prywatny właściciel przeprowadził adaptację wówczas nieużytkowanego i zniszczonego budynku na apartamentowiec mieszczący także gabinety lekarskie (obecnie pod nazwą MG Rezidence Elizabeth) według projektu pracowni Arches i architekta Jiřígo Horáka. Podczas tej przebudowy dobudowano piętro z dwoma luksusowymi mieszkaniami i tarasami.


RR

Literatura

  • Johann Heinz, Das neue Deutsch-Ordensspital in Troppau, Deutsche Post, 17. 9. 1930, s. 8.
  • Romana Rosová – Martin Strakoš (eds.), Průvodce architekturou Opavy, Ostrava 2011, s. 147.
  • Pavel Šopák, K činnosti opavské stavitelské firmy Karl Werner & Gustav Purde, in: Památkový ústav v Ostravě. Výroční zpráva 2000, Ostrava 2001, s. 89–92.
  • Jindřich Vybíral, Opavská architektura v letech 1918–⁠1929, Časopis Slezského muzea, série B – vědy historické, 35, 1986, s. 166–184, zde s. 182.