Lubomír a Čestmír Šlapetovi

- willa prawnika Radima Hesse, Englišova 1943/45, Opawa-Předměstí, projekt Lubomír i Čestmír Šlapeta, 1934–⁠1935
- dom jednorodzinny z przychodnią lekarza Karla Martínka, Rolnická 699/1a, Opawa-Kateřinky, projekt Lubomír Šlapeta, 1935–⁠1936
- willa prawnika Jaroslava Klimeša, B. Němcové 1997/16a, Opawa-Předměstí, projekt Lubomír Šlapeta, 1936

Lubomír Šlapeta był architektem, projektantem mebli i urbanistą. Wraz z bratem Čestmírem studiował w Państwowej Szkole Przemysłowej w Brnie, a następnie w latach 1928–⁠1930 w Akademii Sztuk Pięknych w Breslau (Wrocław) u Hansa Scharouna i Adolfa Radinga. W latach 1930–⁠1931 bracia odbyli podróż studyjną do Francji i Stanów Zjednoczonych, gdzie zapoznali się z twórczością Franka L.Wrighta. Po powrocie założyli pracownię pod nazwą Architekci Akademiccy Šlapetowie. Początkowo mieli filie w Pradze i Morawskiej Ostrawie, jednak w 1933 roku zamknęli tę praską i do 1936 roku pracowali razem w Morawskiej Ostrawie. Lubomír przeniósł się następnie do Ołomuńca, gdzie we wrześniu 1936 roku otworzył własną pracownię, a w roku 1937 założył rodzinę. Čestmír ożenił się w 1936 roku. Pozostał w Morawskiej Ostrawie, gdzie pracował jako architekt i współpracował z bratem przy niektórych projektach. Pod koniec lat 40. musiał podjąć pracę w ostrawskim Stavoprojekcie, a po kontrowersjach związanych z komunistycznym kierownictwem przedsiębiorstwa (patrz projekt rozbudowy hotelu Ostrava) został w latach 50. zmuszony do pracy niezwiązanej z zawodem architekta – jako akustyk. W latach 60. wyemigrował do Niemiec Zachodnich . Lubomír Šlapeta pracował od 1936 roku jako architekt w Ołomuńcu i okolicach (Přerov, Rožnov pod Radhoštěm i inne). Był jednym z kluczowych założycieli Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu, jednak po przewrocie komunistycznym, w lutym 1948 roku musiał opuścić uczelnię. Pracował na własny rachunek, lecz w latach 50. został wykluczony ze Związku Architektów, co znacznie utrudniło mu działalność zawodową. W drugiej połowie lat 60. przez krótki czas pracował w berlińskiej pracowni swojego nauczyciela, architekta Hansa Scharouna. Najważniejsze realizacje braci Šlapeta przypadają na lata 30. XX wieku, kiedy rozwijali zasady funkcjonalizmu – zarówno w jego racjonalnym, jak i organicznym ujęciu. Widać to zarówno w ich wczesnych projektach domów jednorodzinnych w Místku (obecnie Frýdek-Místek), jak i w bardziej ambitnych realizacjach willi w Ostrawie, Hulczynie (cz. Hlučín), Frýdlandzie nad Ostravicą i innych miejscowościach. Najbardziej charakterystycznym dziełem z tego okresu jest willa prawnika Eduarda Lisky w Śląskiej Ostrawie (ul. Čedičova 1406/8) z lat 1935–⁠1936, będąca przykładem połączenia racjonalnego układu pomieszczeń z organiczną koncepcją przestrzeni. Budynek z charakterystyczną fasadą dzieloną pasmowymi oknami i oranżerią w południowym narożu jest usytuowany na zboczu nad rzeką Ostrawicą, w zaprojektowanym ogrodzie z alpinarium i nerkowatym stawem. Wiele projektów braci Šlapeta nie zostało jednak zrealizowanych. Dotyczy to m.in. funkcjonalistycznego domu kultury dla Morawskiej Ostrawy z hotelem i salą koncertową z 1938 roku – wspólnego dzieła obu architektów. Lubomír Šlapeta zaprojektował m.in. niezrealizowany dom kultury z teatrem dla Jesionika (1946), niezrealizowany teatr dla Kromieryża (czes. Kroměriž) (1947–⁠1953) oraz – wspólnie z bratem – niezrealizowany teatr dla Czeskiego Cieszyna (1948). W latach 1948–⁠1953 obaj bracia pracowali nad projektem rozbudowy hotelu Imperial w Ostrawie, przemianowanego wówczas na hotel Ostrava. Po skrytykowaniu projektu przez stalinowskie kierownictwo Stavoprojektu, został on zmieniony przez architekta Zdeňka Alexę zgodnie z zasadami
socrealizmu. W drugiej połowie lat 50. Lubomír Šlapeta zaprojektował modernizację wnętrz domu towarowego Ostravica (dawniej Textilia) w Ostrawie. Nadal projektował domy jednorodzinne, teatry, domy kultury oraz aranżował wnętrza. W latach 70. w Ołomuńcu zajmował się projektem przebudowy siedziby Państwowej Biblioteki Naukowej (niezrealizowany). Do jego późnych realizacji należy kościół parafialny św. Mikołaja w miejscowości Tichá koło Frenštátu, gdzie temat projektu przestrzeni sakralnej podjął zgodnie z zasadami Soboru Watykańskiego II. Konkurs na projekt nowego kościoła odbył się w latach 1966–⁠1967, a jego budowa trwała w latach 1968–⁠1976. Aż do śmierci Lubomír zajmował się adaptacjami obiektów i przestrzeni sakralnych zgodnie z nowymi zasadami liturgii. Bracia Šlapeta byli w latach 30. i 40. XX wieku czołowymi przedstawicielami nowoczesnej architektury na Morawach i Śląsku, a ich twórczość oscylowała między racjonalizmem a organicznymi tendencjami funkcjonalizmu. Jednocześnie ich dzieło miało istotny wpływ na kształtowanie nowoczesnej kultury architektonicznej w ówczesnej Czechosłowacji, odznaczając się szerokim zasięgiem i zdolnością implementacji tego, co działo się w centrach rozwoju architektury. Z czasem, w związku z przejęciem władzy przez komunistów, obaj architekci zostali zxxx-marginalizowani, objęci zakazem publikacji. Čestmír Šlapeta został zmuszony do pracy jako akustyk, a Lubomír został wykluczony ze Związku Architektów. Mimo to potrafił jednak projektować budynki wpisujące się w szerszy europejski kontekst architektoniczny, czego dowodem jest m.in. budowa kościoła św. Mikołaja w Tichej. Utrzymywał żywe kontakty ze środowiskiem zachodnioeuropejskim, między innymi w latach 1966–⁠1970 pracował w berlińskiej pracowni swojego nauczyciela Hansa Scharouna.

MSt