O obiekcie
Składający się z kilku części budynek czeskiej szkoły mieszczańskiej (obecnie Szkoła Podstawowa im. T. G. Masaryka) zajął wolną działkę pomiędzy domem Związku Czeladników Katolickich a Krajowym Zarządem Finansowym. Obszar ten pod względem urbanistycznym zaczął się kształtować na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to podzielono folwark Zakonu Rycerzy Niemieckich, tzw. Kliplák (Klippelhof), sąsiadujący z ulicą Na Rybníčku, która miała status samodzielnej jednostki administracyjnej i zabudowę o charakterze wiejskim. W tym okresie ulicę tę przyłączono do dzielnicy Jaktařské předměstí, powstał nowy plac nazwany imieniem ówczesnego burmistrza Opawy Emila Rochowańskiego (obecnie plac Bezruča). Stopniowo powstawała zabudowa miejska w formie kilkupiętrowych kamienic czynszowych i budynków użyteczności publicznej (Dom Katolickich Czeladników, 1894–1895; Krajowy Zarząd Finansowy, 1906–1907; Dyrekcja Poczty i Telekomunikacji dla Śląska, 1910–1911). Zagęszczanie zabudowy trwało również po roku 1918, kiedy powstanie Czechosłowacji i wzrost liczby ludności czeskiej w dotąd głównie niemieckiej Opawie wymusiły budowę nowych budynków użyteczności publicznej, zwłaszcza szkół. W biurze Krajowego Urzędu Budowlanego powstał projekt nowej czeskiej szkoły mieszczańskiej, którego autorem był krajowy radca budowlany Karl Gottwald. Szkoła została zaprojektowana zgodnie z ówczesnymi dążeniami do reformy sposobu nauczania oraz organizacji czasu przerw dla dzieci. Gottwald zaproponował dość rozczłonkowany kompleks, którego poszczególne części miały jednak ściśle określone i już z zewnątrz rozpoznawalne przeznaczenie: budynek jest cofnięty względem ulicy, od której oddziela go murowane ogrodzenie z dwiema metalowymi furtkami. Do czterokondygnacyjnej bryły głównej z symetryczną fasadą, podzieloną dużymi prostokątnymi oknami i zwieńczoną nadbudówką z trójkątnym szczytem, z prawej strony przylega dwukondygnacyjne skrzydło boczne z mieszkalnym poddaszem, pierwotnie przeznaczone na mieszkania dla nauczycieli. Z tyłu, poprzeczne piętrowe skrzydło łączy budynek z salą gimnastyczną. Główne wejście, znajdujące się za trójosiową arkadą, prowadzi do holu z żelbetowym kasetonowym sufitem malowanym w stylu art déco. Również dwubiegowa klatka schodowa ma dekoracyjny charakter. Sala gimnastyczna także posiada żelbetowy kasetonowy sufit, a jej wnętrze oświetlają półkoliście zamknięte okna oraz owalne okienka nad nimi. Wnętrza szkoły do dziś zachowały wiele oryginalnych elementów – metalowe balustrady schodów, kraty w owalnych oknach między klatką schodową a sąsiednimi korytarzami, posadzki, drzwi, wyposażenie szatni i sali gimnastycznej. Gottwald w budynku wzniesionym w stylu nowego klasycyzmu starał się połączyć powściągliwość wyrazu z romantyzującą malowniczością. Wykorzystał przy tym elementy charakterystyczne również dla jego innych realizacji – motywy arkad (rzeczywistych lub ślepych), trójkątne szczyty, lukarny, cylindryczne ryzality oraz okna o różnych kształtach.
Szkoła została nazwana imieniem prezydenta Masaryka (II Szkoła Mieszczańska im. Masaryka) i uroczyście otwarta w rocznicę powstania republiki – 28 października 1926 roku.
RR
