O obiekcie
Przed rokiem 1918 na terenie austriackiego Śląska nie można było kształcić czeskiej ludności w dziedzinach rolniczych, dlatego też po powstaniu Republiki Czechosłowackiej podjęto decyzję o utworzeniu w Opawie wyższej szkoły rolniczej. Nowa instytucja szkolna powstała już w 1920 roku. Mimo że jeszcze mieściła się w wynajmowanych pomieszczeniach, nauczanie rozpoczęto w październiku tegoż roku. W 1923 szkoła wynajęła od Zakonu Rycerzy Niemieckich folwark na południowo-zachodnim skraju Opawy, a z inicjatywy Ministerstwa Rolnictwa pod budowę szkoły wybrano działkę w sąsiedztwie tego folwarku. Jest to miejsce, w którym mimo trwającej działalności budowlanej, typowo miejski pejzaż do tej pory przechodzi w krajobraz rolniczy. W pierwszej połowie lat 20. obecna ulica Purkyňova nosiła nazwę Verbindungsweg, czyli po czesku „spojovací cesta” – „droga łącząca”, ponieważ łączyła dzisiejszą ulicę Otická z ulicą Olomoucká. Wybór wspomnianej lokalizacji wynikał z wcześniejszego rozwoju miasta, kiedy to od drugiej połowy XIX wieku Opawa rozwijała się w kierunku południowo-zachodnim od historycznego centrum, wzdłuż obecnych, wytyczonych równolegle ulic: Olomoucká, Englišova i Otická. Profesor i dyrektor szkoły František Drahný opracował plan nowego budynku, a Ministerstwo Rolnictwa poprosiło o projekty architektów Jaroslava Stockara-Bernkopfa oraz Hanuša Zápala (1885–1964) z Pilzna. Ministerstwo wybrało projekt Zápala – być może także dlatego, że – jak sam autor podkreślał – inspirował się szkołami szwajcarskimi. Budowa ruszyła w czerwcu 1925 roku, a uroczyste otwarcie nastąpiło 6 marca 1927 roku, w przeddzień urodzin Tomáša Garrigue Masaryka. Dwupiętrowy budynek szkoły na nieregularnym, rozczłonkowanym planie w kształcie litery T wzniesiono z myślą o poprawie edukacji w dziedzinie rolnictwa, a także w celu wzmocnienia “czeskości” w przeważnie niemieckiej Opawie oraz na terenach wiejskich ówczesnego czechosłowackiego Śląska. Kampus szkolny został założony na obrzeżach miasta, na działce sporej wielkości, później przekształconej w park. Fasada budynku skierowana jest w stronę końca dzisiejszej ulicy Englišova. Symetrycznie zaprojektowana bryła szkoły składa się ze skrzydła głównego o dziewięciu osiach, z centralnym, trójosiowym portykiem, nad którym dominuje wsparte na pionowych podporach proste belkowanie z godłem państwowym. Architekt Zápal podzielił budynek na cztery sekcje, skrzydło główne rozplanował symetrycznie według klasycystycznych zasad, jednakże podszedł do tego twórczo, mianowicie każdą sekcję ukształtował w inny sposób. Fasada skrzydła głównego została podzielona na trzy poziome strefy. Podstawę stanowi cokół obłożony kamieniem, główną część – elewacja parteru i pięter. Parter ma pasową rustykę i podzielony jest na partie przez nadokienne i parapetowe gzymsy. Na poziomie pierwszego i drugiego piętra gładka elewacja uzupełniona jest tynkowymi podziałami ramowymi tworzonymi przez lizeny i parapety . Całość wieńczy prosty koronujący gzyms z attyką. W podobny sposób, choć z pewnymi różnicami, rozwiązano fasady bocznych, cofniętych skrzydeł. Całość wieńczą czterospadowe dachy pokryte dachówką ceramiczną. Na styku korytarzy komunikacyjnych w skrzydle głównym, na poziomie poszczególnych kondygnacji, znajduje się hol, do którego przylega główna, dwubiegowa klatka schodowa, co wskazuje, że Zápal i inwestor kładli nacisk na nowoczesne metody nauczania oraz dążenie do reformy zarówno samego procesu kształcenia, jak i sposobu spędzania czasu między lekcjami. Może to mieć związek ze wzmianką Zápala w opisie projektu o inspiracji szkołami szwajcarskimi, o czym pisze Petr Domanický w swojej monografii poświęconej
życiu i twórczości H. Zápala. W południowym skrzydle znajduje się biuro dyrektora, pierwotnie jednak były tutaj mieszkania dla dyrektora i personelu. W skrzydle północnym architekt zaplanował salę gimnastyczną i aulę. Budynek został wzniesiony w technologii łączącej ceglane mury i konstrukcje żelbetowe, z których wykonano belkowane stropy nad głównymi pomieszczeniami. Budowla stanowi charakterystyczny przykład modernistycznego klasycyzmu, który w latach 20. XX wieku stał się dominującym stylem przy planowaniu i budowie nowych instytucji młodej Republiki Czechosłowackiej, i który również jest typowy dla twórczości Zápala z tego okresu. Świadczy o tym m.in. Wyższa Szkoła Gospodarcza w Pilźnie, ukończona według jego projektu już w 1924 roku, jak i inne budynki szkolne – przede wszystkim w Pilźnie i południowo-zachodnich Czechach. Zaprojektowana przez Zápala szkoła w Opawie zachowała się do dziś w stanie nienaruszonym, łącznie z częścią oryginalnego wyposażenia wnętrz, i stanowi imponujący obiekt, a w szerszym kontekście czeskiego Śląska i północnych Moraw jest – ze względu na ciągłość funkcjonowania placówki, jak i stopień zachowania budynku –cennym zabytkiem architektury szkolnej z okresu pierwszej Republiki Czechosłowackiej.
MSt
