Oskar Wittek

Projekty architekta:
- dom mieszkalny ze sklepem firmy Theodor Fiedor (1932), Olomoucká 9/8

Oskar Friedrich Wittek urodził się w Karniowie w rodzinie dyrektora szkoły mieszczańskiej, a później powiatowego inspektora szkolnego Edmunda Wittka i jego żony Marii Wittek, z domu Weiss. Jego starszym bratem był dziennikarz i pisarz Bruno Hans Wittek (1895–⁠1935). Oskar studiował architekturę w Akademii Sztuk Pięknych we Wiedniu u czołowego przedstawiciela architektonicznego ekspresjonizmu w międzywojennej Austrii, Clemensa Holzmeistera, u którego krótko (w latach 1928–⁠1930) pracował jako asystent, gdy ten wykładał w Akademii w Düsseldorfie. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku Wittek osiedlił się w Karniowie, gdzie prowadził własne biuro architektoniczne. Od 1930 roku pracował w Zerbst (Niemcy) w Anhalckiej Szkole Budownictwa (Anhaltische Bauschule). W 1936 roku ożenił się w Travnej z Helmtraude Obeth, córką znanego śląskiego rzeźbiarza Josefa Obetha. Z jego dorobku znanych jest dotąd tylko kilka pojedynczych projektów i realizacji. Dla Karniowa stworzył projekt fabryki sukna, opublikowany w 1929 roku w czasopiśmie “Moderne Bauformen” (niezrealizowany). Zaprojektował też dom Leopoldiny Mildner przy ulicy Žižkova (1935), inspirowany architekturą śródziemnomorską. W tamtym czasie nawiązał również kontakty z Opawą, został członkiem stowarzyszenia Vereinigung bildender Künstler Schlesiens, założonego w 1926 roku przez malarza Adolfa Zdrazilę. W 1930 roku opracował na zlecenie burmistrza Ernsta Franza koncepcję miejskiego Domu Reprezentacyjnego dla Opawy. Dzięki nowoczesnej formie i ekspresyjnemu ujęciu bryły projekt ten odniósł sukces, wyprzedzając propozycje Leopolda Bauera i Otto Reichnera, mimo to sama budowa tego obiektu ostatecznie nie została zrealizowana. Jedyną realizacją Wittka w Opawie – i zarazem jego najbardziej znanym dziełem – był dom mieszkalnyze sklepem firmy Fiedor (1932), zaprojektowany w duchu Nowej Rzeczowości, w którym powtórzył zastosowany wcześniej w projekcie miejskiego Domu Reprezentacyjnego motyw wykusza. Dzieł Wittka znamy bardzo niewiele. Oprócz wspomnianej willi w Karniowie i domu mieszkalnego ze sklepem firmy Fiedor w Opawie, były to: kościół ewangelicki w Krasovie (1935) oraz kaplica na szczycie Velký Roudný (1933). Wittek był także autorem pomnika trzech śląskich artystów – Eduarda Schöna Engelsberga, Brunona Hansa Witteka i Viktora Emanuela Heegera na wzgórzu Cvilín koło Karniowa (1936), przy realizacji którego współpracował z rzeźbiarzem Josefem Obethem. Więcej jest jednak jego niezrealizowanych projektów. Poza opawskim Domem Reprezentacyjnym można wymienić: projekt teatru i zagospodarowania rynku w Karniowie(1926), studium rozbudowy miasta Karniów, projekt pawilonu uzdrowiskowego (Trinkhalle) w miejscowości Baden (1927, II. miejsce w konkursie architektonicznym), kościół pw. św. Jadwigi w Opawie (1931–⁠1932, II. miejsce w konkursie), kompleks domów letniskowych w Ježniku (1935). Jego wczesna twórczość inspirowana była dziełami C. Holzmeistera i charakteryzowała się syntezą ekspresyjnej wyrazistości i lapidarności Nowej Rzeczowości z motywami neoromantycznymi oraz elementami art deco. Wittek był również zdolnym rysownikiem, swoje projekty i prace często prezentował na wystawach. Z Opawskim Związkiem Artystycznym w 1929 roku wziął udział w wystawach w Domu Sztuki w Ostrawie, w roku 1930 w Muzeum Ziemi Śląskiej w Opawie, a ze Związkiem Artystów Śląskich wystawiał w Jesioniku w 1936 roku. Pod koniec lat 30. stał się członkiem niemieckiego związku obronnego Bund der Deustchen, który był zorientowany na nacjonalistyczną politykę kulturową i ochronę twórczości rodzimej. W tym okresie wcześniejszy styl Nowej Rzeczowości i ekspresjonizmu został zastąpiony zwróceniem się ku architekturze narodowosocjalistycznych Niemiec, zarówno w jej nurcie monumentalnym (np. projekt sali pamięci Hansa Kudlicha w Úvalně, 1944), jak i historyzującym (np. projekt przebudowy ratusza w Opawie, 1939, 3. miejsce w konkursie). Oskar Wittek zajmował się również urbanistyką – m.in. przekształceniem rynku w Moravskiej Třebovej (1940). W latach 50. i 60. działał w Füssenie w Niemczech (np. przebudowa domu Zächerlhaus, budowa kościoła w latach 1963–⁠1966, czy projekt kina) oraz w Mittelbergu w Austrii.

RR